GIÁO HUẤN CỦA GIÁO HỘI VỀ VIỆC CẤY GHÉP TẠNG

Câu hỏi: Con đọc thấy rằng theo Thần học Luân lý Công giáo, việc cấy ghép não hoặc tuyến sinh dục của một người là điều không được phép về mặt luân lý. Tại sao lại như vậy?

Trả lời: Những tiến bộ y khoa hiện đại đã đặt ra nhiều vấn nạn luân lý sâu sắc liên quan đến phẩm giá con người, sự toàn vẹn của thân xác và giới hạn của việc cấy ghép chính đáng. Giáo hội Công giáo luôn khẳng định hiến tạng là một điều thiện lớn lao khi nhằm bảo toàn hay phục hồi sức khỏe, miễn là tôn trọng sự sống và phẩm giá của cả người hiến lẫn người nhận. Chẳng hạn, Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã ca ngợi việc hiến tạng là “một hành vi yêu thương đích thực” (Diễn văn tại Đại hội Quốc tế lần thứ 18 của Hiệp hội Cấy ghép, ngày 29 tháng 8 năm 2000). Đồng thời, thần học luân lý Công giáo cũng đặt ra những giới hạn rõ ràng: có những cơ quan không bao giờ được phép cấy ghép, ngay cả khi có sự đồng ý. Trong số đó có não và tuyến sinh dục (buồng trứng hoặc tinh hoàn). Lý do của sự cấm đoán này bắt nguồn từ quan niệm của Giáo hội về căn tính con người, phẩm giá nhân vị và việc sinh sản.

Thứ nhất, não được xem là cơ quan thể lý gắn bó mật thiết nhất với sự thống nhất của căn tính nhân vị. Khác với tim, phổi hay thận, não không đơn thuần là một cơ quan duy trì sự sống, nhưng là nền tảng thể lý của ý thức, ký ức và nhân cách. Toan tính cấy ghép não sẽ không phải là chữa lành cho một bệnh nhân, mà là hủy diệt một con người và tạo ra một thực thể lai ghép (chimera). Như Bộ Giáo lý Đức tin đã giải thích trong Huấn thị Donum Vitae: “Con người phải được tôn trọng và đối xử như một nhân vị ngay từ lúc thụ thai” (DV I,1); điều này hàm ý rằng không thể coi căn tính nhân vị như một tổng hợp các bộ phận. Việc cấy ghép não trên thực tế sẽ xóa bỏ người hiến với tư cách là một chủ thể và làm tổn hại căn tính của người nhận, vi phạm phẩm giá con người vốn là một thể thống nhất giữa thân xác và linh hồn. Thánh Tôma Aquinô nhấn mạnh rằng linh hồn là “mô thể của thân xác” (ST I, q.76, a.1), nghĩa là nguyên lý hợp nhất thân xác thành một toàn thể sống động và mang tính nhân vị. Một thủ thuật nhằm chuyển dời trú sở thể lý của ý thức sẽ là xâm phạm chính mầu nhiệm con người.

Thứ hai, tuyến sinh dục – tinh hoàn ở người nam và buồng trứng ở người nữ – khác biệt về mặt luân lý với các cơ quan khác trong cơ thể, vì chúng gắn liền cách độc đáo với khả năng truyền sinh sự sống con người. Thần học luân lý Công giáo khẳng định rằng việc sinh sản là sự tham dự thánh thiêng vào hành động sáng tạo của Thiên Chúa. Cấy ghép tuyến sinh dục không chỉ đơn thuần là hỗ trợ chức năng cơ thể, mà là chuyển giao tiềm năng sinh sản của người này sang người khác. Điều đó có nghĩa là các giao tử do cơ quan được cấy ghép tạo ra (tinh trùng hoặc noãn) sẽ không thuộc về người nhận mà thuộc về người hiến, do đó gây xáo trộn quan hệ làm cha mẹ về mặt sinh học và vi phạm sự toàn vẹn của việc sinh sản. Huấn thị Dignitas Personae dạy rằng “những thủ thuật thay thế cho hành vi vợ chồng không được coi là chấp nhận được về mặt luân lý” (DP số 12), và đặc biệt nhấn mạnh rằng không thể coi các tế bào sinh sản là chất liệu trung tính về luân lý, vì “việc sinh sản gắn liền với căn tính nhân vị của chủ thể” (DP số 12). Khác với việc hiến thận nhằm phục vụ sức khỏe của người khác, việc hiến tuyến sinh dục đồng nghĩa với việc chuyển giao năng lực sinh sản, một điều không thể tách rời khỏi căn tính và phẩm giá nhân vị của người hiến.

Vì thế, theo thần học luân lý Công giáo, cả việc cấy ghép não lẫn cấy ghép tuyến sinh dục đều bị xem là không được phép về mặt luân lý, bởi chúng đe dọa sự toàn vẹn của con người ở tầng sâu xa nhất. Việc hiến tạng phải luôn được hướng dẫn bởi nguyên tắc: không bao giờ được biến con người thành công cụ hay giản lược căn tính con người thành một tập hợp những bộ phận sinh học có thể chuyển nhượng. Cấy ghép não sẽ vi phạm nguyên tắc về sự thống nhất nhân vị, còn cấy ghép tuyến sinh dục sẽ vi phạm nguyên tắc về sự toàn vẹn của việc sinh sản. Trong cả hai trường hợp, điều bị đe dọa không chỉ là phương diện sinh học, nhưng là mầu nhiệm bất khả xâm phạm của con người được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa (x. St 1,27).

Tóm lại, dù giáo huấn Công giáo mạnh mẽ ủng hộ việc hiến tạng như một hành vi bác ái và liên đới, Giáo hội vẫn vạch ra một lằn ranh luân lý rõ ràng đối với việc cấy ghép não và tuyến sinh dục. Những cơ quan này không giống các cơ quan khác: chúng gắn bó mật thiết với căn tính con người và với việc sinh sản, nên thuộc về con người cách độc nhất. Coi chúng như những bộ phận có thể hoán đổi là làm suy giảm phẩm giá con người, một hữu thể mà thân xác và linh hồn tạo thành một thể thống nhất do Thiên Chúa muốn và được dành cho sự sống đời đời.

Nguồn: hdgmvietnam.com